Καταδολίευση δανειστών, παυλιανή αγωγή, αναγνωριστική αγωγή ακυρότητας μεταβίβασης.

 

ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ   1357/2009

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο δανειστής δικαιούται να ζητήσει τη διάρρηξη κάθε απαλλοτρίωσης (μεταβίβασης) περιουσίας του οφειλέτη του, που έγινε από αυτόν προς βλάβη των συμφερόντων του.

Προϋποθέσεις της προστασίας αυτής είναι

α) Ο ενάγων να είναι δανειστής του απαλλοτριώσαντος κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσης, να έχει δηλαδή απαίτηση σε βάρος του, έστω και αν αυτή δεν είναι ληξιπρόθεσμη, ή εξαρτάται από αναβλητική αίρεση ή προθεσμία.

β) Η απαλλοτρίωση από τον οφειλέτη να έγινε με πρόθεση, όπως, με τον τρόπο αυτό, βλάψει τα συμφέροντα του δανειστή, δηλαδή με σκοπό να ματαιώσει την ικανοποίηση της υπάρχουσας απαίτησης του δανειστή. Θεωρείται δε ότι υπάρχει τέτοια πρόθεση όταν, με την απαλλοτρίωση, ο οφειλέτης γνωρίζει ότι η υπόλοιπη περιουσία του δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του δανειστή.

γ) Με την απαλλοτρίωση να επέρχεται αντικειμενική βλάβη του δανειστή, δηλαδή αντικειμενική αδυναμία αυτού προς ικανοποίηση της απαίτησής του από την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη. Απαιτείται, δηλαδή, αφερεγγυότητα του οφειλέτη κατά το χρόνο άσκησης της σχετικής αγωγής, που είναι και ο κρίσιμος χρόνος προς προσδιορισμό της βλάβης του δανειστή.

Ως υπόλοιπη, μετά την απαλλοτρίωση, περιουσία του οφειλέτη, νοείται η εμφανής περιουσία και όχι η κρυφή, η οποία είναι ανύπαρκτη για το δανειστή, αφού δεν μπορεί να επιληφθεί αυτής με αναγκαστική εκτέλεση και

δ) γνώση του τρίτου, προς τον οποίο έγινε η μεταβίβαση από τον οφειλέτη, ότι ο μεταβιβάσας προέβη στην απαλλοτρίωση με σκοπό να βλάψει τους δανειστές του.

Πέραν των παραπάνω περιστατικών για το ορισμένο της αγωγής πρέπει να αναφέρεται και η αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου κατά την άσκηση της αγωγής.

Στο ίδιο δικόγραφο, κατά δικονομική επικουρικότητα, παραδεκτά ασκείται μία αγωγή διάρρηξης και μία αναγνωριστική αγωγή ακυρότητας της μεταβίβασης.

 

ΑΠΟΦΑΣΗ

ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ   1357/2009

Απόσπασμα….Κατά θεμελιώδη δικονομική αρχή, η οποία προκύπτει από τα άρθρα 111 παρ. 2, 118 εδ. 4 και 216 παρ. 1 του ΚΠολΔ, η αγωγή, αν δεν περιέχει ορισμένα στοιχεία, μεταξύ των οποίων: α) σαφή έκθεση των γεγονότων που την θεμελιώνουν κατά νόμο και δικαιολογούν την άσκησή της από τον ενάγοντα κατά του εναγόμενου, β) ακριβή περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς και γ) ορισμένο αίτημα, δεν ερευνάται από το Δικαστήριο αλλά απορρίπτεται και αυτεπάγγελτα ως απαράδεκτη λόγω αοριστίας. Η αοριστία αυτή δεν μπορεί να συμπληρωθεί ούτε με τις προτάσεις, ούτε με παραπομπή σε άλλα έγγραφα της δίκης, ούτε από την εκτίμηση των αποδείξεων (βλ. ΑΠ 1510/1992 και 1073/1993 ΕλλΔνη 35.1582 και 368 αντίστοιχα), γιατί τούτο αντίκειται στην περί τήρησης της προδικασίας διάταξη του άρθρου 111 ΚΠολΔ. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 939-945 ΑΚ, προκύπτει ότι ο δανειστής δικαιούται να ζητήσει τη διάρρηξη κάθε απαλλοτρίωσης περιουσίας του οφειλέτη του, που έγινε από αυτόν προς βλάβη των συμφερόντων του, προϋποθέσεις δε της προστασίας αυτής του δανειστή είναι οι εξής: α) Ο ενάγων να είναι δανειστής του απαλλοτριώσαντος κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσης, να έχει δηλαδή απαίτηση σε βάρος του, έστω και αν αυτή δεν είναι ληξιπρόθεσμη ή εξαρτάται από αναβλητική αίρεση ή προθεσμία. β) Η απαλλοτρίωση από τον οφειλέτη να έγινε με πρόθεση, όπως, με τον τρόπο αυτό, βλάψει τα συμφέροντα του δανειστή, δηλαδή με σκοπό να ματαιώσει την ικανοποίηση της υπάρχουσας απαίτησης του δανειστή. Θεωρείται δε ότι υπάρχει τέτοια πρόθεση όταν, με την απαλλοτρίωση, ο οφειλέτης γνωρίζει ότι η υπόλοιπη περιουσία του δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του δανειστή. γ) Με την απαλλοτρίωση να επέρχεται αντικειμενική βλάβη του δανειστή, δηλαδή αντικειμενική αδυναμία αυτού προς ικανοποίηση της απαίτησής του από την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη. Απαιτείται, δηλαδή, αφερεγγυότητα του οφειλέτη κατά το χρόνο άσκησης της σχετικής αγωγής, που είναι και ο κρίσιμος χρόνος προς προσδιορισμό της βλάβης του δανειστή. Ως υπόλοιπη, μετά την απαλλοτρίωση, περιουσία του οφειλέτη, νοείται η εμφανής περιουσία και όχι η κρυφή, η οποία είναι ανύπαρκτη για το δανειστή, αφού δεν μπορεί να επιληφθεί αυτής με αναγκαστική εκτέλεση και δ) γνώση του τρίτου, προς τον οποίο έγινε η μεταβίβαση από τον οφειλέτη, ότι ο μεταβιβάσας προέβη στην απαλλοτρίωση με σκοπό να βλάψει τους δανειστές του (βλ. για τα παραπάνω Α.Π. 1387/1999 ΕλΔνη 41.740, Α.Π. 862/1998 ΕλΔνη 40.124, Α.Π. 88/1998 ΕλΔνη 39.843, Α.Π. 121/1998 ΕλΔνη 39.574, Α.Π. 1264/1994 ΕλΔνη 37.316, Ε.Α. 518/2000 ΕλΔνη 41.1412, ΕφΠατρ. 576/1999 Αρμ. 2001/326). Πέραν των παραπάνω περιστατικών, που αποτελούν και στοιχεία του δικογράφου της περί διαρρήξεως αγωγής, για το ορισμένο αυτής πρέπει ν αναφέρεται και η αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, διότι η θεσπιζόμενη διάρρηξη της απαλλοτριωτικής πράξης του οφειλέτη επέρχεται στο βαθμό μόνο στον οποίο ζημιώνεται εκείνος που προσβάλλει την πράξη της απαλλοτριώσεως, δηλαδή κατά το μέρος της, που απαιτείται για να καλυφθεί ή άλλως μη δυνάμενη να ικανοποιηθεί απαίτησή του. Η εξεύρεση δε του μέρους αυτού εξαρτάται από τη σχέση του ποσού της απαιτήσεως που πρέπει να ικανοποιηθεί προς το ποσό της αξίας του απαλλοτριωθέντος περιουσιακού στοιχείου κατά την έγερση της αγωγής (Α.Π 637/2001 ΕλΔνη 43, 1410 επ., Α.Π 1200/82 ΕλΔνη 24, 216, Εφ.Αθ. 7838/2005, Δνη 2007, 898, Εφ.Θεσ. 1589/1996, Αρμεν. 1996, 1211, Δεληγιάννης  Κορνηλάκης, τόμος ΙΙΙ, σελ. 394-397, Παπαδάκης, Η φύση της αγωγής περί καταδολιεύσεως των δανειστών και οι συνέπειες αυτής). Η ενάγουσα εκθέτει με την κρινόμενη αγωγή της ότι έχει βεβαία, ληξιπρόθεσμη και απαιτητή αξίωση κατά του πρώτου εναγόμενου, ποσού 13.200.000 δραχμών για τους λόγους που αναφέρονται εκτενώς στο υπό κρίση δικόγραφο. Ότι ο πρώτος εναγόμενος, ενεργώντας με σκοπό ματαίωσης της ικανοποίησης της νόμιμης κατ αυτού αξίωσής της, προέβη στη σύνταξη του με αριθμ ……συμβολαίου γονικής παροχής δικαιώματος επικαρπίας και δωρεάς κατά ψιλή κυριότητα της συμβολαιογράφου…..., που μεταγράφηκε νόμιμα, δυνάμει του οποίου μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής αφενός το δικαίωμα επικαρπίας ενός διαμερίσματος, που βρίσκεται σε οικοδομή επί της οδού …….στη ……στη δεύτερη εναγόμενη, αφετέρου το επί του ιδίου ακινήτου δικαίωμα ψιλής κυριότητας κατ ισομοιρία στα εκπροσωπούμενα ανήλικα τέκνα της 2ης και 3ου των εναγομένων. Ότι η ως άνω μεταβίβαση συνιστά απαλλοτριωτική της περιουσίας του πράξη που έλαβε χώρα καταδολιευτικά εφόσον το ακίνητο αυτό ήταν το μοναδικό εμφανές περιουσιακό στοιχείο του οφειλέτη της 1ου εναγόμενου, το οποίο, όπως αναφέρεται στην αγωγή της, είχε πραγματική αξία κατά το χρόνο της μεταβίβασης (1-8-2000) 20.000.000 δραχμές ή 58.694,05 ΕΥΡΩ. Ότι, εάν δεν κριθεί καταδολιευτική η ως άνω δικαιοπραξία, οι γενόμενες δηλώσεις βουλήσεως των συμβαλλόμενων στο ανωτέρω συμβόλαιο πάσχουν ακυρότητα, καθόσον είναι εικονικές και για να μην επιληφθεί αυτή ως δανείστρια. Κατόπιν αυτών ζητεί να απαγγελθεί η διάρρηξη της ως αν δικαιοπραξίας ή επικουρικά να αναγνωρισθεί η ακυρότητα του με αριθμ.…… συμβολαίου γονικής παροχής δικαιώματος επικαρπίας και δωρεάς κατά ψιλή κυριότητα της συμβολαιογράφου….. που μεταγράφηκε νόμιμα, καθώς και να επιβληθούν στους εναγόμενους τα δικαστικά της έξοδα. Με το παραπάνω περιεχόμενο και αιτήματα το υπό κρίση δικόγραφο, στο οποίο σωρεύονται κατά δικονομική επικουρικότητα (219 Κ.Πολ.Δ.) παραδεκτά μία παυλιανή αγωγή και μία αναγνωριστική αγωγή ακυρότητας, παραδεκτά εισάγεται προς συζήτηση, καθόσον έχει τηρηθεί η απαιτούμενη προδικασία του παραδεκτού της κατ άρθρ. 214 Α ΚΠολΔ (βλ. την από 15-9- 2005 μονομερή δήλωση διαπίστωσης αποτυχίας της απόπειρας συμβιβασμού) και αρμόδια καθ ύλη λόγω του ανεπίδεκτου της χρηματικής της αποτίμησης (18 Κ.πολ.Δ) και κατά τόπο (22 Κ.Πολ.Δ), εισάγεται προς συζήτηση ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου κατά την τακτική διαδικασία (208 επ. Κ.Πολ.Δ), πλην όμως θα πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη κατά το μέρος της που αφορά στην παυλιανή αγωγή, καθόσον αυτή, σύμφωνα με όσα διαλαμβάνονται ανωτέρω στη μείζονα σκέψη της παρούσας απόφασης, είναι αόριστη, διότι δεν αναφέρεται η αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου κατά την άσκηση της αγωγής, η οποία σημειωτέον έλαβε χώρα μετά από πέντε έτη από την αναφερόμενη στο δικόγραφο της αγωγής αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου που ανάγεται χρονικά στο χρόνο της απαλλοτρίωσης (1-8-2000). Το ως άνω στοιχείο είναι απαραίτητο, κατά την κρατούσα στη Νομολογία και στη Θεωρία άποψη, για τη θεμελίωση του ορισμένου της σχετικής αγωγής διότι, κρινόμενο σε συνάρτηση με την απαίτηση της ενάγουσας, θα θιχθεί η απαλλοτρίωση μόνο στο μέτρο που είναι αναγκαίο για την ικανοποίηση αυτής (βλ. Α.Π 1200/1982, Δνη 24, 314, Εφ.Αθ. 7838/2005, Δνη 2007, 898, Εφ.Θεσ. 1589/1996, Αρμεν. 1996, 1121, contra Α.Π 380/1967, ΝοΒ 15,1150, Εφ.Θεσ. 1125/1998, Αρμεν. 1998,687). Αντίθετα, όσον αφορά στη σωρευόμενη κατά δικονομική επικουρικότητα αναγνωριστική αγωγή που αφορά στην ακυρότητα των δηλώσεων βουλήσεως του με αριθμ.…….συμβολαίου γονικής παροχής δικαιώματος επικαρπίας και δωρεάς κατά ψιλή κυριότητα της συμβολαιογράφου……, που μεταγράφηκε νόμιμα, η ενάγουσα, ως δανείστρια του συμβαλλόμενου οφειλέτη της, έχει ευθέως έννομο συμφέρον για την άσκησή της (ad hoc Εφ.Αθ. 3021/1978 Αρμεν 1978,571, για το έννομο συμφέρον για έρευνα της επικουρικής βάσης της αγωγής που στηρίζεται στην εικονικότητα της απαλλοτριωτικής δικαιοπραξίας) και είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις διατάξεις των άρθρων 138 Α.Κ, 70,176,191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και θα πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω και από ουσιαστική άποψη. Να σημειωθεί εδώ ότι οι ανήλικοι διάδικοι, η έγγαμη συμβίωση των γονέων των οποίων έχει, από οκταετίας, διασπασθεί, χωρίς να προκύπτει αν και ποιος εξ αυτών ανέλαβε μόνος τη γονική τους μέριμνα, με συνέπεια, αν και διαμένουν έκτοτε με τη μητέρα τους, να θεωρείται ότι ευρίσκονται υπό τη γονική μέριμνα αμφοτέρων των γονέων τους, πρέπει να θεωρηθούν νομίμως παριστάμενοι, αν και εκπροσωπηθέντες μόνο από την μητέρα τους δεύτερη εναγόμενη, αφού ο πατέρας τους ……., μολονότι κλήθηκε νόμιμα υπό την ιδιότητά του αυτή να εμφανισθεί στο Δικαστήριο, προκειμένου να τους συνεκπροσωπήσει (σχετική η υπ αριθμ. …… έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο….), δεν εμφανίσθηκε. Και τούτο γιατί η από κοινού άσκηση της γονικής μερίμνης των ανηλίκων τέκνων από τους γονείς τους δεν συνεπάγεται αναγκαίως και τη σύμπραξή τους σε κάθε περίπτωση, ιδίως όταν, όπως και εν προκειμένω, ο μη συμπράττων γονέας αδιαφορεί για την ενώπιον του Δικαστηρίου προάσπιση των εννόμων συμφερόντων των ανηλίκων τέκνων του, την οποία, στην περίπτωση αυτή, νομίμως επωμίζεται μόνος ο άλλος γονέας.Από την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα απόδειξης και την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα ανταπόδειξης που εξετάστηκαν ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου, οι οποίες περιλαμβάνονται στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά δημόσιας συνεδρίασής του και από το σύνολο των εγγράφων που νόμιμα προσκομίζουν και επικαλούνται οι παριστάμενοι διάδικοι, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά για την υπόθεση αυτή και μόνο κατά το ανωτέρω μέρος της που κρίθηκε νομοτύπως ασκηθέν : Η ενάγουσα διατηρεί στο Δήμο …. ατομική επιχείρηση με αντικείμενο τη ραφή ετοίμων ενδυμάτων. Στα πλαίσια της εμπορικής της δραστηριότητας συνεβλήθη με διαδοχικές επιμέρους συμβάσεις έργου με την ετερόρρυθμη εταιρία με την επωνυμία…….της οποίας ομόρρυθμα μέλη ήταν ο μη διάδικος στην παρούσα δίκη…… και ο πρώτος εναγόμενος….. Η τελευταία προσωπική εμπορική εταιρία υπέστη αρκετές μεταβολές ως προς τη μορφή και τα μέλη της μέχρι τη δήλωση αναστολής πληρωμών της που έλαβε χώρα στις 20-9-2000, ο δε πρώτος εναγόμενος στις 8-9-2000 έπαυσε να έχει την ιδιότητα του ομορρύθμου μέλους της ως άνω εμπορικής εταιρίας. Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι η συναλλακτική δραστηριότητα της ενάγουσας και της ανωτέρω εταιρίας παρουσίασε προβλήματα κατά το χρονικό διάστημα των ετών 1998 και 1999 και συγκεκριμένα η τελευταία κατέστη υπερήμερη ως προς την καταβολή του συνολικού ποσού των 13.200.000 δραχμών, που αφορούσαν σε αμοιβές της για το παρασχεθέν από αυτήν έργο (ραφή ετοίμων ενδυμάτων) και είχε δοθεί στην ενάγουσα με τη μορφή επιταγών χάριν καταβολής των οφειλομένων ως άνω αμοιβών. Επίσης, αποδείχθηκε ότι για μέρος του ανωτέρω ποσού και ειδικότερα για ποσό 9.000.000 δραχμές έχουν εκδοθεί οι με αριθμ. …και ……Διαταγές Πληρωμής του Δικαστού του Μονομελούς Πρωτοδικείου…….που έχουν εξοπλισθεί με ισχύ δεδικασμένου ως προς το υποστατό της ως άνω αξίωσης της ενάγουσας λόγω της διπλής επίδοσής τους, τόσο στην εργοδότιδα εταιρία, όσο και στα προαναφερόμενα ομόρρυθμα αυτής μέλη. Ωστόσο, αποδείχθηκε ότι ο πρώτος εναγόμενος είχε ως περιουσιακό του στοιχείο ένα διαμέρισμα, εμβαδού 105,83 τ.μ., στον τρίτο όροφο της οικοδομής επί της οδού…… στο συνοικισμό ……..του Δήμου……Θεσσαλονίκης που είχε αποκτήσει δυνάμει του με αριθμ. ….πωλητηρίου συμβολαίου της συμβολαιογράφου….., που μεταγράφηκε νόμιμα. Το ανωτέρω διαμέρισμα το χρησιμοποιούσε ο ίδιος ως κύρια κατοικία μέχρι το έτος 2000 οπότε και η θυγατέρα του, ……., ήρθε σε διάσταση με τον σύζυγό της και εγκαταστάθηκε στο ανωτέρω διαμέρισμα με τα δύο ανήλικά της τέκνα, το ένα από τα οποία αντιμετωπίζει σοβαρής μορφής κινητική και νοητική αναπηρία (παραπληγία). Επιπλέον αποδείχθηκε ότι ο πρώτος εναγόμενος, ωθούμενος από τις επιταγές του πατρικού καθήκοντος και από ευγενή ελατήρια θέλησε να εξασφαλίσει την τελούσα σε διάσταση θυγατέρα του και τους ανήλικους εγγονούς του. Προς την επίτευξη της ως άνω βούλησής του, που αποδείχθηκε ότι ήταν σοβαρή και εδραία, προχώρησε στη μεταβίβαση λόγω γονικής παροχής του δικαιώματος επικαρπίας του ως άνω διαμερίσματος στη θυγατέρα του και δεύτερη εναγόμενη και στη μεταβίβαση κατ ισομοιρία λόγω δωρεάς της ψιλής κυριότητας στο ανωτέρω διαμέρισμα στους δύο ανήλικους εγγονούς του και διάδικους στην παρούσα δίκη, ….. και …. Οι ως άνω δηλώσεις βουλήσεων τόσο του παρέχοντος όσο και των ευεργετηθέντων περιλήφθηκαν στο με αριθμ. ….. συμβόλαιο γονικής παροχής δικαιώματος επικαρπίας και δωρεάς κατά ψιλή κυριότητα της συμβολαιογράφου…….που μεταγράφηκε νόμιμα και δεν αποδείχθηκε από κάποιο αποδεικτικό μέσο ότι έλαβαν χώρα εικονικά και δίχως τη σαφή και σοβαρή βούληση των εκεί συμβαλλομένων περί του περιεχομένου, του είδους και των συνεπειών των επιχειρούμενων δικαιοπραξιών. Συνεπώς θα πρέπει η αναγνωριστική αγωγή ακυρότητας να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη, καθόσον δεν αποδείχθηκε η επικαλούμενη από την ενάγουσα εικονικότητα των δηλώσεων βουλήσεων στο με αριθμ. ….. συμβόλαιο γονικής παροχής δικαιώματος επικαρπίας και δωρεάς κατά ψιλή κυριότητα της συμβολαιογράφου….. που μεταγράφηκε νόμιμα, όπως και η αγωγή στο σύνολό της για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω.

 

Χρίστος Καραμπάγιας | Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών