Υποκατάσταση ασφαλιστή στην ασφάλιση φορτίου. 

1. Από την διάταξη του άρθρου 14 παρ. 1 ν. 2496/1997, με την οποία ορίζεται ότι εάν ο λήπτης της ασφάλισης έχει αξίωση προς αποκατάσταση της ζημίας κατά τρίτου, η αξίωση περιέρχεται στον ασφαλιστή στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε, σε συνδυασμό με τις περί εκχωρήσεως διατάξεις των άρθρων 462 και 463 ΑΚ, προκύπτει ότι η υποκατάσταση του ασφαλιστή, ο οποίος πλήρωσε την ζημία, στα δικαιώματα του ασφαλισμένου έναντι των τρίτων λόγω της ζημίας επέρχεται αυτοδικαίως με την καταβολή του ασφαλίσματος, που αφορά τις ζημίες και καλύφθηκαν ασφαλιστικώς και ότι ο ασφαλιστής βρίσκεται στην ίδια ακριβώς νομική θέση στην οποία θα βρισκόταν και ο ζημιωθείς εάν ήταν ενάγων.

2. Συνεπώς η αγωγή την οποία εγείρει ο ασφαλιστής έναντι του ζημιώσαντος, μετά την καταβολή της ασφαλιστικής αποζημίωσης στον ζημιωθέντα ασφαλισμένο, δυνάμει σύμβασης ασφάλισης μεταξύ του ασφαλιστή και του ζημιωθέντος, ή για λογαριασμό του ζημιωθέντος ως τρίτου (άρθρο 9 ν. 2496/1997), είναι εκείνη που θα ήγειρε ο ζημιωθείς ασφαλισμένος κατά του ζημιώσαντος πριν την υποκατάσταση.

3. Τα εναγόμενα με την αγωγή του ασφαλιστή πρόσωπα, μπορούν να αντιτάξουν έναντι του ασφαλιστή όλες τις ενστάσεις για απαλλαγή, ή περιορισμό της ευθύνης των, τις οποίες είχαν μέχρι την υποκατάσταση κατά του ζημιωθέντος ασφαλισμένου.

4. Είναι αδιάφορο, εάν τυχόν καταβλήθηκε από τον ασφαλιστή μεγαλύτερη αποζημίωση στον ζημιωθέντα ασφαλισμένο σε σχέση με την επελθούσα ζημία, αφού η ως άνω εκ του νόμου υποκατάσταση μέχρι το ύψος της ασφαλιστικής αποζημίωσης, αφορά μόνο τις αξιώσεις αποζημίωσης του ζημιωθέντος ασφαλισμένου προς αποκατάσταση της ζημίας του.

5. Προκειμένης διεθνούς μεταφοράς πραγμάτων, δικαιούχος της αποζημίωσης  λόγω απώλειας, ή βλάβης, ή καθυστέρησης, των πραγμάτων, δεν είναι το πρόσωπο που έχει την κυριότητα των πραγμάτων, αλλά το πρόσωπο που νομιμοποιείται έναντι του μεταφορέα να ασκήσει το δικαίωμα από την σύμβαση μεταφοράς. Το ανωτέρω νομιμοποιούμενο πρόσωπο είναι ο αποστολέας, ή ο παραλήπτης, των πραγμάτων, αναλόγως του ποίος από τους δύο έχει δικαίωμα διάθεσης των πραγμάτων, δηλαδή, ποίος εκ των δύο, κατά το χρονικό σημείο επέλευσης του ασφαλιστικού κινδύνου, φέρει τον κίνδυνο της απώλειας, βλάβης, ή καθυστέρησης των μεταφερόμενων πραγμάτων.

6. Επομένως, επελθούσας ζημίας, αν ο ασφαλιστής αποζημιώσει τον ασφαλισμένο, χωρίς αυτός να έχει αποκτήσει το δικαίωμα διάθεσης των μεταφερομένων πραγμάτων, πριν, δηλαδή, επέλθει η μετάθεση του κινδύνου των μεταφερομένων πραγμάτων σε αυτόν, δεν επέρχεται, παρ ότι πλήρωσε την ζημία, νόμιμη υποκατάστασή του στα δικαιώματα του ασφαλισμένου έναντι των τρίτων λόγω της ζημίας. Στην περίπτωση αυτή, η ασκηθείσα από τον ασφαλιστή αγωγή απορρίπτεται ως αβάσιμη, λόγω έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης.

7. Η μετάθεση του κινδύνου στις διεθνείς συμβάσεις πώλησης έχει ρυθμισθεί συμβατικά από τις διεθνείς εμπορικές συνήθειες, που έχουν κωδικοποιηθεί με τον όρο «Incoterms», οι οποίες κατά καιρούς μεταρρυθμίζονται, σήμερα δε ισχύουν οι «Incoterms 2010». Πρόκειται για διεθνείς εμπορικές συνήθειες ευρέως διαδεδομένες, τις οποίες τα μέρη γνωρίζουν, ή οφείλουν να γνωρίζουν και εκτοπίζουν την ρύθμιση της μετάθεσης του κινδύνου της από 11-4-1980 Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών «για τις συμβάσεις διεθνών πωλήσεων κινητών πραγμάτων». Εφαρμόζονται ρητά, γιατί έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των μερών, ή σιωπηρά και μάλιστα κατά τεκμήριο, εφ όσον δεν υπάρχει αντίθετη συμφωνία. Έχουν ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο και χωρίς να θεωρούνται πηγή δικαίου, αποτελούν ερμηνευτικό κείμενο των εμπορικών ρητρών, αποτελούν δηλαδή γενικούς όρους συναλλαγών και εφαρμόζονται για την ερμηνεία της σύμβασης πώλησης και μεταφοράς.

8. Κατά συνέπεια, η μετάθεση του κινδύνου των μεταφερομένων πραγμάτων ρυθμίζεται από τις ρήτρες αυτές, ιδιαίτερα όταν τα μέρη τους έχουν ρητά ενσωματώσει στην σύμβαση πώλησης, ή στην φορτωτική. Σημειώνεται ότι μόνη η μετάθεση του κινδύνου των μεταφερομένων πραγμάτων στον αγοραστή δεν συνεπάγεται και την μεταβίβαση της κυριότητάς τους στον αγοραστή, γιατί για την κτήση της κυριότητας, εκτός από την σχετική συμφωνία μεταξύ πωλητή και αγοραστή και την πλασματική παράδοση των πωληθέντων πραγμάτων με την φόρτωση των πραγμάτων στο μεταφορικό μέσο προς αποστολή, απαιτείται και η μετάθεση της νομής των πραγμάτων στον αγοραστή με την παράδοση σε αυτόν των φορτωτικών εγγράφων, σύμφωνα με το άρθρο 978 ΑΚ (ΕφΘεσ 558/2008, ΕφΑθ 5138/2005, ΕφΠειρ 173/2011, ΕφΑθ 5138/2005, ΤρΕφΑθ 640/2015).

Χρίστος Καραμπάγιας | Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών