Παραχώρηση ιδιαίτερων δικαιωμάτων σε κοινόχρηστο χώρο.

 

ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ   1033/2000

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η κοινή χρήση πράγματος περιέχει την από όλους γενικά απόλαυσή του, η οποία είναι σύμφωνη με τον προορισμό του, όπως αυτός ορίζεται με κανόνες δικαίου, είτε προκύπτει από τα κοινωνικά, ή τοπικά ήθη.

Με την καθιέρωση του πράγματος ως κοινοχρήστου δημιουργείται, αφ' ενός σχέση της πολιτείας ή άλλου φορέα δημοσίας εξουσία, όπως ο δήμος ή κοινότητα κλπ προς το πράγμα και αφ' ετέρου σχέση του πολίτη προς αυτό, που συνίσταται στην εξουσία να το χρησιμοποιεί ελεύθερα μέσα στα όρια του προορισμού του.

Η εξουσία αυτή απορρέει όχι από εμπράγματο δικαίωμα του πολίτη επί του πράγματος, αλλά από το προστατευόμενο δικαίωμά του επί της προσωπικότητάς του και αποτελεί εκδήλωση της ελευθερίας που είναι στοιχείο της προσωπικότητάς του ατόμου, συνταγματικώς προστατευόμενο.

Παρά ταύτα, αν και η εξουσία της κοινής χρήσης ανήκει κατ' αρχήν εξίσου σε όλους τους δικαιούχους, υπάρχουν περιπτώσεις, όπου, από λόγους δημοσίου συμφέροντος, επιτρέπεται η παραχώρηση ιδιαιτέρων δικαιωμάτων επάνω στα κοινόχρηστα σε ορισμένα πρόσωπα.

Τη δυνατότητα αυτή ρυθμίζει η διάταξη του άρθρου 970 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι επάνω στα κοινόχρηστα μπορούν με παραχώρηση της αρχής κατά τους όρους του νόμου να αποκτηθούν ιδιαίτερα ιδιωτικά δικαιώματα, εφ' όσον με αυτά εξυπηρετείται, ή δεν αναιρείται η κοινή χρήση.

 

ΑΠΟΦΑΣΗ

ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ   1033/2000

Απόσπασμα……Κατά την ενδεικτική απαρίθμηση στο άρθρο 967 ΑΚ των κοινοχρήστων πραγμάτων, σ' αυτά περιλαμβάνονται και οι δρόμοι, αδιαφόρως αν πρόκειται για εθνικούς, επαρχιακούς, δημοτικούς ή κοινοτικούς. Ως τμήματα των δρόμων λογίζονται και τα πεζοδρόμια, που είναι και αυτά κοινόχρηστα, όπως τούτο προκύπτει εκ του άρθρου 2 του ισχύοντος Κ.Ο.Κ. Κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως του ΑΚ, η κοινή χρήση του πράγματος ενέχει την από όλους γενικά απόλαυσή του, η οποία είναι σύμφωνη με τον προορισμό του, όπως αυτός ορίζεται με κανόνες δικαίου είτε προκύπτει από τα κοινωνικά ή τοπικά ήθη. ΄Ετσι, προκειμένου περί πεζοδρομίων, η χρήση τους ορίζεται από του ρυθμιστικούς της κυκλοφορίας πεζών και οχημάτων κανόνες του Κ.Ο.Κ. Με την καθιέρωση του πράγματος ως κοινοχρήστου δημιουργείται αφ' ενός σχέση της πολιτείας ή άλλου φορέα δημοσίας εξουσία, όπως ο δήμος ή κοινότητα κλπ, προς το πράγμα και αφ' ετέρου σχέση του πολίτη προς αυτό, που συνίσταται στην εξουσία να το χρησιμοποιεί ελεύθερα μέσα στα όρια του προορισμού του. Η εξουσία αυτή απορρέει όχι από εμπράγματο δικαίωμα του πολίτη επί του πράγματος, αλλά από το προστατευόμενο δικαίωμά του επί της προσωπικότητάς του ( άρθρο 57 ΑΚ), και αποτελεί εκδήλωσή της ελευθερίας που είναι στοιχείο της προσωπικότητάς του ατόμου, συνταγματικώς προστατευόμενο ( άρθρ. 5 παρ. 1 Συντάγματος). Παρά ταύτα, αν και η εξουσία της κοινής χρήσης ανήκει κατ' αρχήν εξίσου σε όλους τους δικαιούχους, υπάρχουν περιπτώσεις, όπου, από λόγους δημοσίου συμφέροντος, επιτρέπεται η παραχώρηση ιδιαιτέρων δικαίωμά των επάνω στα κοινόχρηστα σε ορισμένα πρόσωπα. Τη δυνατότητα αυτή ρυθμίζει η διάταξη του άρθρου 970 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι επάνω στα κοινόχρηστα μπορούν με παραχώρηση της αρχής κατά τους όρους του νόμου να αποκτηθούν ιδιαίτερα ιδιωτικά δικαιώματα, εφ' όσον με αυτά εξυπηρετείται ή δεν αναιρείται η κοινή χρήση. Από το κείμενο της διατάξεως αυτής προκύπτει ότι προϋπόθεση της εφαρμογής της είναι: α) κτήση από ορισμένα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) ιδιαιτέρων ιδιωτικών δικαιωμάτων, ήτοι δικαιωμάτων που υπερβαίνουν το μέτρο της κοινής χρήσης και δεν ανήκουν σε άλλους, β) παραχώρηση των εν λόγων δικαιωμάτων από την (κρατική, δημοτική ή κοινοτική) αρχή με μονομερή διοικητική πράξη, προσωποπαγούς κατ' αρχήν χαρακτήρος, γ)παραχώρηση κατά τους όρους του νόμου, ήτοι προκειμένου περί εγκαταστάσεως περιπτέρου επί πεζοδρομίου, των άρθρων 13 και επ. ν.δ. 1044/1971 και δ) να εξυπηρετεί ή να μη αναιρείται η κοινή χρήση. 

Χρίστος Καραμπάγιας | Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών