Χαρακτηριστικά της σύμβασης ναυτολόγησης, αποβολή του χαρακτήρα της ως ναυτικής, εφαρμοστέο δίκαιο.

Στη σύμβαση ναυτικής εργασίας (σύμβαση ναυτολόγησης) ο ναυτικός αναλαμβάνει την υποχρέωση να συμμετέχει ως μέλος συγκροτημένου οργανικά πληρώματος στους πλόες του πλοίου, αδιαφόρως του είδους της παρεχομένης εργασίας, είτε δηλαδή πρόκειται για καθαρά ναυτική, ή άλλη εργασία.

Η πραγματική εκτέλεση του πλου και η αντιμετώπιση θαλασσίων κινδύνων δεν είναι απαραίτητη.

Έτσι η σύμβαση ναυτικής εργασίας δεν αποβάλλει το χαρακτήρα της ως ναυτικής, ούτε μεταλλάσσεται σε σύμβαση χερσαίας εργασίας, αν για οποιοδήποτε λόγο, όπως για συντήρηση ή επισκευή, παραμένει το πλοίο αργό στο λιμάνι, έχει όμως συγκροτημένο πλήρωμα και βρίσκεται σε διαρκή ετοιμότητα προς πλου, μόλις περατωθεί η συντήρηση, ή η επισκευή του.

Στην περίπτωση αυτή ο προσλαμβανόμενος για να εργαστεί στο πλοίο ως μέλος συγκροτημένου πληρώματος, έστω και αν δεν παρέχει αμιγή ναυτική εργασία, θεωρείται ναυτικός και η σύμβασή του έχει ως αντικείμενο την παροχή ναυτικής εργασίας και όχι χερσαίας.

Η σύμβαση με πρόσωπο που δεν είναι ναυτικός με την πιο πάνω έννοια θεωρείται ως σύμβαση χερσαίας εργασίας, στην οποία εφαρμόζονται οι διατάξεις του κοινού εργατικού δικαίου.

Η σύμβαση ναυτικής εργασίας διέπεται από το δίκαιο στο οποίο υποβλήθηκαν τα μέρη. Αν δεν ορίστηκε τέτοιο δίκαιο εφαρμόζονται διαζευκτικά ένα από τα ακόλουθα δίκαια.

α) Το δίκαιο της χώρας όπου ο εργαζόμενος παρέχει την εργασία του σε εκτέλεση της σύμβασης. Στη ναυτική εργασία τόπος παροχής εργασίας είναι το πλοίο στο οποίο εργάζεται ο ναυτικός. Στην περίπτωση αυτή εφαρμόζεται το δίκαιο της σημαίας του πλοίου, εκτός αν αυτή είναι σημαία ευκαιρίας με την οποία το πλοίο δεν έχει γνήσιο, αλλά χαλαρό και τεχνητό σύνδεσμο.

β) το δίκαιο άλλης χώρας, εκτός από το δίκαιο της χώρας που συμφωνήθηκε, εφ όσον από το σύνολο των περιστάσεων συνάγεται ότι η σύμβαση ναυτολόγησης συνδέεται στενότερα με την άλλη χώρα.

γ) το δίκαιο της χώρας όπου βρίσκεται η εγκατάσταση που προσέλαβε τον ναυτικό, αν αυτός δεν παρέχει την εργασία του σε μια μόνο χώρα και

δ) το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή, κατ' άρθρο 7§2 της Διεθνούς Σύμβασης της Ρώμης. Πρόκειται για τους λεγόμενους «κανόνες αμέσου εφαρμογής» του δικαίου του δικάζοντος δικαστή, που ρυθμίζουν αναγκαστικά την περίπτωση, ανεξάρτητα από το εφαρμοστέο στη σύμβαση δίκαιο. Οι κανόνες αυτοί είναι εκείνοι από τους οποίους δεν είναι δυνατόν να παρεκκλίνουν οι συμβαλλόμενοι με ιδιωτική συμφωνία. Τέτοιοι κανόνες είναι εκείνοι, που η πολιτεία θεσπίζει για λόγους κοινωνικοοικονομικούς.

Σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο.

Η σύμβαση ναυτολόγησης συνάπτεται είτε για ορισμένο είτε για αόριστο χρόνο, είτε κατά πλουν, έναν ή περισσότερους.

Σύμβαση ορισμένου χρόνου θεωρείται εκείνη από την οποία προκύπτει ορισμένη διάρκεια της ναυτολόγησης, λήγει δε αυτοδικαίως με την πάροδο του συμφωνημένου χρόνου, δηλαδή την τελευταία ημέρα του χρόνου αυτού. Η σύμβαση πάντως αυτή, εάν έληξε και παρόλα αυτά τα μέρη συνεχίζουν σιωπηρά την εκτέλεσή της, μετατρέπεται σε αόριστου χρόνου κατά ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 671 ΑΚ.

Σε περίπτωση σύναψης αλλεπάλληλων συμβάσεων ναυτολόγησης ορισμένου χρόνου, εάν ο καθορισμός της διάρκειάς τους δεν δικαιολογείται από τη φύση και το σκοπό της εργασίας, ή από τις ιδιαίτερες ανάγκες του πλοιοκτήτη, ή του εφοπλιστή, αλλά τέθηκε σκόπιμα προς καταστρατήγηση των διατάξεων για την υποχρεωτική καταγγελία της σύμβασης είναι άκυρη η σύμβαση ως προς τον καθορισμό της διάρκειας της και θεωρείται ότι καταρτίστηκε ενιαία σύμβαση αόριστου χρόνου, στην οποία η απόλυση του ναυτικού δεν είναι δυνατόν να λάβει χώρα χωρίς καταγγελία και καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης

Εάν ο μισθός του ναυτικού συνομολογήθηκε  κατά μήνα δικαιούται τον μισθό  των μηνών και των ημερών, που διήρκεσε η ναυτολόγηση. Εάν όμως η ναυτολόγηση διήρκεσε λιγότερο του μηνός ο ναυτικός δικαιούται πλήρη τον  μηνιαίο μισθό. Ως πλήρης ημέρα θεωρείται και η απλώς αρξαμένη.

Ο ναυτικός που ασθένησε δικαιούται μισθό και νοσηλεύεται με δαπάνες του πλοίου. Εάν η σύμβαση ναυτολόγησης λυθεί λόγω της ασθενείας και νοσηλεύεται εκτός του πλοίου δικαιούται τα νοσήλια και τον μισθό, εφ όσον διαρκεί η ασθένεια, όχι όμως πέραν των τεσσάρων μηνών.

Ο μισθός ασθενείας έχει χαρακτήρα αποδοχών και δεν είναι αποζημιωτικός. Συνίσταται σε ότι ο ναυτικός θα αποκόμιζε στο πλοίο από την εργασία του πριν από την ασθένεια, δηλαδή στο βασικό μισθό, στα επιδόματα, στο αντίτιμο τροφής, στα δώρα εορτών, ακόμη και στα φιλοδωρήματα, που τυχόν του κατέβαλε ο πλοιοκτήτης, εκτός αν υπάρχει κλειστός μισθός, που ισχύει αυτός.

Σε περίπτωση άσκησης της αξίωσης για καταβολή του βασικού μισθού και της αξίωσης για καταβολή μισθών ασθενείας, που αφορούν το ίδιο χρονικό διάστημα, πρόκειται για συρροή αξιώσεων, που  επενεργούν η μία στην άλλη, έτσι ώστε η άσκηση και ικανοποίηση της μίας να επιφέρει απόσβεση της άλλης κατά το μέρος που την επικαλύπτει.

Ο Πλοίαρχος που καταρτίζει το πλήρωμα έχει το δικαίωμα να καταγγείλει τη σύμβαση ναυτολόγησης κάθε μέλους αυτού, για λογαριασμό του πλοιοκτήτη, οποτεδήποτε, είτε η σύμβαση είναι αορίστου χρόνου, είτε ορισμένου χρόνου, χωρίς να τηρήσει προθεσμία, ούτε να επικαλεστεί λόγο που να δικαιολογεί στην ορισμένου χρόνου σύμβαση την πρόωρη απόλυση μέλους του πληρώματος.

Ο ναυτικός δικαιούται να λάβει την προβλεπόμενη αποζημίωση, εκτός αν η καταγγελία δικαιολογείται από παράπτωμά του.

Εάν η λύση της σύμβασης οφείλεται σε υπαιτιότητα του ναυτικού, ή αποκλειστικά στη βούληση του ναυτικού, ο ναυτικός δεν δικαιούται της αποδοχές ενός πλήρους μηνός, αλλά το μισθό των ημερών που εργάστηκε.

Ο ναυτικός λόγω της ιδιαίτερης φύσης του επαγγέλματός του θεωρείται ότι βρίσκεται διαρκώς σε ετοιμότητα για να παράσχει την εργασία του όταν του ζητηθεί, χωρίς βέβαια η ετοιμότητα αυτή να έχει την έννοια της υπερωριακής απασχόλησης.

Αν ο εργοδότης του ναυτικού είναι αλλοδαπή ναυτιλιακή εταιρία, ο αντιπρόσωπος αυτής, που συνήψε στην Ελλάδα με ναυτικό σύμβαση παροχής εργασίας σε πλοίο του εργοδότη, ευθύνεται σε ολόκληρο με αυτόν για κάθε υποχρέωση, που απορρέει από τη σχέση ναυτικής εργασίας. Η σύμβαση αυτή δεν είναι αναγκαίο να γίνει εγγράφως. 

Χρίστος Καραμπάγιας | Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών