Αν ο ναυτικός από το ατύχημα υπέστη ανικανότητα προς εργασία (πρόσκαιρη, ή ισόβια) ή θάνατο και εφαρμοστέο δίκαιο είναι το ελληνικό, έχει το επιλεκτικό δικαίωμα να αξιώσει έναντι του υποχρέου σε αποζημίωση, είτε την περιορισμένη κατ αποκοπή αποζημίωση του ν. 551/1915, είτε την πλήρη αποζημίωση του κοινού δικαίου των άρθρων 297, 298, 914, 922, 928-932 ΑΚ (ΑΠ 959/2014).

Οι δύο αυτές αξιώσεις συρρέουν διαζευκτικά, με την έννοια ότι σε περίπτωση επιλογής της μιας απ αυτές τις αξιώσεις αποζημίωσης (κοινού δικαίου ή του ν. 551/1915) αποκλείεται να ζητήσει ο παθών ταυτόχρονα ή διαδοχικά την άλλη.

Η επιλογή αυτή, που μπορεί να γίνει με άσκηση αγωγής, είναι αμετάκλητη, αφ ότου περιέλθει στο άλλο μέρος και δεν μπορεί ν' ανακληθεί μονομερώς από τον δικαιούχο. Δεν αποκλείεται η επικουρική άσκηση της μιας σε σχέση με την άλλη, που ασκείται κυρίως (ΑΠ 1132/1997). 

ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟ ΔΙΚΑΙΟ  

α) Στο ναυτεργατικό ατύχημα εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας, που επέλεξαν τα συμβαλλόμενα μέρη (άρθρα  25 και 26 ΑΚ και άρθρα 3, 4, και 8 του Κανονισμού «Ρώμη Ι».  Ο κανονισμός «Ρώμη Ι» ισχύει ως εσωτερικό δίκαιο από τις 17 Δεκεμβρίου 2009 και έχει υπερνομοθετική ισχύ.  

β)  Σε περίπτωση που δεν έχει γίνει επιλογή δικαίου, εφαρμοστέο είναι το δίκαιο της χώρας που συνδέεται στενότερα με την σύμβαση ναυτικής εργασίας, ή, το δίκαιο της χώρας όπου ο ναυτικός παρέχει συνήθως την εργασία του σε εκτέλεση της σύμβασης ναυτικής εργασίας. Το δίκαιο αυτό είναι το δίκαιο της σημαίας του πλοίου.

Κατά συνέπεια

Αν η σύμβαση ναυτολόγησης διέπεται από το ελληνικό δίκαιο, κατά το δίκαιο τούτο θα κριθούν τα εκ του ναυτεργατικού ατυχήματος προκύπτοντα ζητήματα, όπως, η υπαιτιότητα για την πρόκλησή του, οι εκ τούτου πηγάζουσες αξιώσεις και υποχρεώσεις, τα πρόσωπα που δικαιούνται αποζημίωσης, τα πρόσωπα που ενέχονται σε καταβολή, ως και η έκταση της αποζημίωσης (ΑΠ  356/2002, ΕφΠειρ 231/2014, ΕφΠειρ 309/2013). 

Αν διέπεται από το δίκαιο της σημαίας άλλης χώρας, από το δίκαιο αυτό διέπονται όλα τα παραπάνω.   

Εφαρμοστέο δίκαιο σε πλοίο με σημαία ευκαιρίας

Αν η σημαία άλλης χώρας, είναι σημαία «ευκαιρίας», δηλαδή σημαία με την οποία το πλοίο δεν έχει γνήσιο, αλλά τεχνητό σύνδεσμο, που συμβαίνει, όταν

Η πλοιοκτήτρια εταιρία έχει την πλασματική της έδρα στο κράτος της σημαίας.

Η διοίκησή της ασκείται από αλλοδαπούς εγκατεστημένους σε άλλη χώρα.

Στην άλλη χώρα λαμβάνονται οι βασικές αποφάσεις για την λειτουργία της (πχ.  συγκεντρώνονται και εκκαθαρίζονται οι λογαριασμοί της).

Τα συνήθη πληρώματα των πλοίων δεν αποτελούνται από υπηκόους του κράτους της σημαίας.

Στην περίπτωση αυτή, επειδή ο σύνδεσμος του δικαίου με την σύμβαση εργασίας είναι χαλαρός, ή εντελώς ανύπαρκτος, ή τεχνητός, εφαρμοστέο δίκαιο δεν τυγχάνει το δίκαιο της σημαίας, αλλά το δίκαιο του κράτους, που η σύμβαση ναυτολόγησης συνδέεται στενότερα (ΕφΠειρ 309/2013). 

Δικαιοδοσία πλοίου πλέοντος στην ανοικτή θάλασσα

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 92 παρ. 1 της Συμβάσεως των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας, που κυρώθηκε με το ν. 2321/1995, θεσπίζεται το δικαίωμα της πολιτείας, την σημαία της οποίας φέρει το πλοίο, να ασκεί αυτή και μόνη την δημοσία εξουσία επ αυτού, όταν τούτο πλέει στην ανοικτή θάλασσα, θεωρουμένου του πλοίου μέρος του εδάφους της. Απαιτείται δηλαδή το πλοίο να πλέει σε διεθνή ύδατα. Στην περίπτωση αυτή εφαρμόζεται το δίκαιο της σημαίας του πλοίου.  Αυτό σημαίνει, ότι αν συμβεί ναυτεργατικό ατύχημα, άμεσα θα εφαρμοστούν οι διατάξεις του δικαίου της αλλοδαπής πολιτείας, τόσο  ως προς στην αναγγελία του ατυχήματος, της νοσηλείας του ναυτικού και αν χρειασθεί του επαναπατρισμού του.

Άλλο θέμα είναι αν αυτός δικαιούται αποζημίωσης λόγω του ατυχήματος και με ποίο δίκαιο. Αυτό θα εξαρτηθεί από τους όρους, που αναφέρονται παραπάνω, και δη από το δίκαιο που η σύμβαση ναυτολόγησης συνδέεται στενότερα (ΕφΠειρ 309/2013). 

ΑΤΥΧΗΜΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΛΛΟΔΑΠΟΤΗΤΑΣ

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 26 ΑΚ αν το ατύχημα συνέβη σε αλλοδαπό και εφαρμοστέο δίκαιο είναι το ελληνικό, κατά το ελληνικό δίκαιο κρίνεται ο παράνομος χαρακτήρας της πράξης, η υπαιτιότητα, το τυχόν οικείο πταίσμα του αλλοδαπού, το ζήτημα της πρόσφορης αιτιώδους συνάφειας, αν η ευθύνη είναι αντικειμενική ή υποκειμενική, οι προϋποθέσεις  θεμελίωσης αυτής, η ικανότητα προς καταλογισμό, ο υπόχρεος προς αποζημίωση, το πρόσωπο του δικαιούχου της αποζημίωσης, η μορφή και η έκταση της αποζημίωσης, η παροχή ή μη, χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, ή ψυχικής οδύνης.

Σε περίπτωση θανάτου του αλλοδαπού, η έννοια της «οικογένειας» του, θα προσδιορισθεί αποκλειστικά από το ελληνικό δίκαιο. Μόνο όταν, αμφισβητηθεί μια από τις συγγενικές ιδιότητες του αλλοδαπού, που έχει σχέση με την ύπαρξη, ή την εγκυρότητα της συγγενικής σχέσης, όπως η ύπαρξη, ή όχι, γάμου, ή συγγενικής σχέσης γονέα και τέκνου, τότε κατά εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 13, 14, 17-24 ΑΚ θα εφαρμοσθεί το δίκαιο της ιθαγενείας του αλλοδαπού (ΟλΑΠ 10/2011).

ΑΡΜΟΔΙΟ ΚΑΘ ΥΛΗ ΚΑΙ ΤΟΠΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Αρμόδιο καθ ύλη δικαστήριο εκδίκασης των διαφορών από εργατικό ατύχημα είναι το Ειρηνοδικείο, αν το αιτούμενο χρηματικό ποσό δεν υπερβαίνει τα 20.000 ευρώ.

Άνω των 20.000 ευρώ αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο (άρθρα 14 παρ1 και 16 παρ. 2 ΚΠολΔ).

Αρμόδιο κατά τόπο δικαστήριο είναι το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου έχει την κατοικία του ο εναγόμενος, ή την έδρα της εταιρεία, ή το δικαστήριο του τόπου όπου συνέβη το ατύχημα (άρθρα 22, 25, 35 ΚΠολΔ).  

Όταν ενάγονται περισσότερα πρόσωπα αρμόδιο είναι το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου έχει την κατοικία του, ή την έδρα του, οποιοσδήποτε από τους ομοδίκους (άρθρο 37 ΚΠολΔ)

Στην δικαιοδοσία του δικαστηρίου υπάγονται Έλληνες και αλλοδαποί, εφ όσον το ατύχημα διαπράχθηκε στην Ελλάδα (άρθρο 26 ΑΚ και άρθρο 3 ΚΠολΔ).

Ατύχημα που συνέβη εντός του νομού Αττικής, ή έχει την έδρα της η ναυτική εταιρεία, ή την κατοικία τους οι λοιποί υπεύθυνοι και υπάγεται στην αρμοδιότητα του Πρωτοδικείου (άνω των 20.000 ευρώ απαίτηση) δικάζεται από το Πρωτοδικείου Πειραιά από το ειδικό τμήμα «ναυτικών διαφορών» (άρθρο 51 Ν. 2172/1993).       

Αν η υπόθεση εισαχθεί σε άλλο Πρωτοδικείο του νομού Αττικής, ή σε άλλο τμήμα του Πρωτοδικείου, ή Εφετείου Πειραιά, παραπέμπεται στο τμήμα ναυτικών διαφορών του Πρωτοδικείου, ή Εφετείου, Πειραιά (ΕφΠειρ 988/2005, ΕφΠειρ 1/2011).

Για εκτός νομού Αττικής ατυχήματα ισχύουν τα παραπάνω.   

H Αποζημίωση του ν. 551/1915

Η αποζημίωση του ν. 551/1915 αφορά μόνο περιουσιακή αποζημίωση, για την βλάβη που υπέστη το σώμα του ναυτικού (ανικανότητα προς εργασία, ή θάνατο), είναι δε περιορισμένη. Παρέχεται ανεξαρτήτως ευθύνης του υπόχρεου σε αποζημίωση 

Δεν αφορά  χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη, που υπέστη από το ατύχημα, ή για την ψυχική οδύνη, που υπέστησαν οι συγγενείς σε περίπτωση θανάτου του από το ατύχημα (άρθρο 932 ΑΚ). Αυτή παρέχεται από το κοινό δίκαιο.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 ν. 551/1915 η αποζημίωση προσδιορίζεται ανάλογα με τον βαθμό ανικανότητας για εργασία, ή θάνατο.

α. Αν προκλήθηκε πλήρης διαρκής ανικανότητα (ΠΔΑ) για εργασία (δηλ πάνω από 2 έτη), αποζημίωση ίση με μισθούς 6 ετών.

β. Αν προκλήθηκε μερική διαρκής ανικανότητα (ΜΔΑ) για εργασία, αποζημίωση ίση με το εξαπλάσιο του ποσού κατά το οποίο ελαττώθηκε το ετήσιο εισόδημά του από μισθό.

γ. Αν προκλήθηκε πλήρης πρόσκαιρη ανικανότητα (ΠΠΑ) για εργασία (δηλ μέχρι 2 έτη), ημερήσια αποζημίωση ίση με το 1/2 του μισθού, που ελάμβανε την ημέρα του ατυχήματος. Καταβάλλεται από την 5 ημέρα του ατυχήματος, εφ όσον η ΠΠΑ διήρκεσε μέχρι 10 ημέρες. Τις πρώτες 5 ημέρες δικαιούται επίδομα ασθένειας. Αν η ΠΠΑ διήρκεσε πέραν των 10 ημερών, η αποζημίωση καταβάλλεται από την ημέρα του ατυχήματος. 

δ. Αν προκλήθηκε μερική πρόσκαιρη ανικανότητα (ΜΠΑ) ημερήσια αποζημίωση ίση με το 1/2 της ελαττώσεως που υφίσταται ο μισθός του, εξ αιτίας της ανικανότητας.

ε. Σε περίπτωση θανάτου η αποζημίωση ίση με μισθούς 5 ετών.

Αν ο εργοδότης τηρούσε όλους τους προβλεπόμενους κανόνες ασφάλειας και αποδειχθεί ότι το ατύχημα προκλήθηκε αποκλειστικά από αμέλεια του εργαζόμενου, το δικαστήριο μπορεί να μειώσει το ύψος της αποζημίωσης στο μισό (άρθρο 16 παρ. 4 του ν. 551/1915, ΑΠ 19/2014).

Η Αποζημίωση του κοινού δικαίου

Ο παθών δικαιούται να επιλέξει να αναζητήσει από τον υπόχρεο σε αποζημίωση την πλήρη αποζημίωση του κοινού δικαίου των άρθρων 297, 298, 914, 922, 928-932 ΑΚ (ΑΠ 959/2014).

Η υποχρέωση αποζημίωσης με το κοινό δίκαιο ρυθμίζεται από τα άρθρα 34 παρ. 2 και 60 παρ. 3 α.ν. 1846/1951 «περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων», σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 16 παρ. 1 και 3 του ν. 551/1915, σε συνδυασμό με το άρθρα 297,  298 ΑΚ 914 επ. ΑΚ (ΟλΑΠ 1287/1986, (ΟλΑΠ 26/1995, ΑΠ 274/2000, ΟλΑΠ 1267/1976, ΑΠ 412/2008, ΟλΑΠ 1117/1986, ΑΠ 855/2010, ΑΠ 1858/2011, ΑΠ 1293/2013, ΑΠ 1076/2014).

Για να δικαιούται, όμως,  την αποζημίωση του κοινού δικαίου πρέπει το ατύχημα να οφείλεται.

Σε δόλο του υπόχρεου σε αποζημίωση (άρθρο 27 ΠΚ, σε συνδυασμό με άρθρο 34 παρ. 2 α.ν 1846/51).

Σε αμέλεια, από την μη τήρηση της υποχρέωσης πρόνοιας του εργοδότη (άρθρο 622).

Σε αμέλεια, από την μη τήρηση των διατάξεων για τους όρους υγιεινής και ασφαλείας των ναυτικών (άρθρο 16 παρ.1 του ν. 551/1915, ΑΠ 412/2008, ΑΠ 561/2015).

Η αποζημίωση περιλαμβάνει  (ενδεικτικά)

α. Έξοδα ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης, αν δεν έχουν καλυφθεί.

β. Μισθούς ασθενείας του άρθρου 66 ΚΙΝΔ, αν δεν έχουν καλυφθεί.

 γ. Απώλεια εισοδήματος κατά τον χρόνο ανικανότητας προς εργασία, έως ισόβια).

δ. Αποζημίωση λόγω αναπηρίας.

ε. Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

στ. Αποζημίωση κηδείας και συναφών δαπανών, οι συγγενείς.

ζ. Αποζημίωση λόγω απώλειας διατροφής, ο σύζυγος και τα τέκνα.

η. Χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, οι συγγενείς.